VLAANDEREN IN EUROPA – Deel 2: De versnipperde economie

In een reeks van vijf blogs kijkt de auteur kritisch naar de toekomst van het Vlaamse ondernemerschap in Europa.

De alchemie van het economisch bestel

Ondernemen, kapitaal, competentiemarkt en overheid zijn het bindmiddel van het economisch bestel. Het is zoals het bereiden van een saus waarin goed gekozen ingrediënten zich samenvoegen tot een bij voorkeur smakelijk geheel. Alle ingrediënten staan in functie van het geheel dat meer is dan de som der delen. Zo zou het moeten zijn, zo zou het kunnen zijn, maar ondanks die noodzaak zijn de afzonderlijke ingrediënten steeds meer hun eigen technocratische leven gaat leiden, met voor de ondernemer kwalijke gevolgen.

Versnippering

Centraal voor mij staat de ondernemer die een product of dienst naar de klant wil brengen, vanuit een fundamenteel geloof in zichzelf en wat hij te bieden heeft. De andere elementen kapitaal, competentiemarkt en overheid staan ten dienste van de ondernemer. Alles dient zich te richten naar die ene dimensie : het ondernemerschap. De realiteit is echter anders en dus zeer gecompliceerd. Aan ondernemen wordt vast het woord risico verbonden met de daarbij horende analyses. De overheid en grote lobby-groepen overladen de ondernemer met ingewikkelde expertises uit verschillende domeinen, ze wijzen de ondernemer verregaand op risico’s en bieden per risico een oplossing. Hun model is erop gestoeld en voor de ondernemer wordt het een gecompliceerd kluwen. Banken denken alleen nog in termen waar het woord risico aan vastkleeft, daarover schreef ik al uitgebreid (zie Vlaanderen in Europa deel 1 Investeringsklimaat). Banken luisteren niet naar het verhaal van de ondernemer en zijn initiatief : banken kijken naar de balans. Tenslotte de competentiemarkt : een belangrijk deel van de werknemers wil een veilige job in moeilijke tijden, een job die geen risico inhoudt. HR is bovendien verworden tot een risico want de ondernemer moet voldoen aan massa’s procedures.

Dit is inderdaad een klaagzang en een terechte ook nog. De ondernemer wordt omringt door het woord risico – waardoor hij zichzelf als risico dreigt te beschouwen – en door oplossingen die versnipperd en dus gecompliceerd worden aangeboden waardoor het gevoel van onzekerheid nog vergroot. Probeer als ondernemer namelijk maar eens de weg te vinden in al die verwarrende kennisdomeinen.

Middel en doel

De afzonderlijke expertises zijn een doel op zich geworden en niet langer een middel dat de ondernemer ondersteunt bij de verwezenlijking van zijn unieke talent. Laat ik duidelijk zijn, de kwaliteit van elke expertise moet worden nagestreefd maar ze verdwijnt als ze het maatschappelijk doel van de ondernemer niet ondersteunt. Net zoals de kwaliteit van het voetbalspel verdwijnt wanneer elke vedette voor zichzelf speelt en niet voor het gemeenschappelijke doel. De dienstvaardigheid telt : expertises, kapitaal en talent dienen het maatschappelijke doel van de ondernemer te ondersteunen. De motor van de economie is namelijk de verbinding van al deze elementen.

De politici hebben hier een niet onderschatten verantwoordelijkheid. politiek staat ten dienste van de ondernemer, terwijl ik bij politici vooral hun enige doelstelling zie : verkozen worden. Ingaan tegen de grote lobby’s bedreigt een veilig politiek parcours. In die oppervlakkige attitude ondersteunt de politiek een amalgaam van versnipperde technocratie. Familiale ondernemingen hebben een andere en dus minder technocratische ondersteuning nodig. Het is maar de vraag of politici naar de echte noden van de ondernemer luisteren en er iets willen aan doen, wetend dat zij daarmee hun veilig traject verlaten.

 Co-ondernemende economie

Specialisten-technocraten kennen de realiteit en het gevoel van de markt niet, laat staan dat zij hun diensten kunnen modelleren op het talent, het gevoel en het maatschappelijk doel van de ondernemer. Ze proberen hun eigen realiteit op te dringen aan de markt, de markt er in te duwen. Zo veranderen zij de realiteit om zichzelf in stand te houden.

Het is ooit anders geweest en het kan anders worden als investeerders en experts uit allerlei domeinen zich opnieuw gedragen als co-ondernemers. Ik roep daarom op dat er mensen uit die organisaties opstaan die ondersteuning bieden, gericht op de ondernemer en zijn doelstellingen. Zoals de boekhouder en de bankier die ooit luisterden en meedachten met de ondernemer, of een overheid die zichzelf niet verloor in procedures en vertrouwen gaf door vereenvoudiging, of een investeerder die geloofde in het talent van een ondernemer en zich niet verkeek op rendementszucht. De mensen die ik net beschrijf zijn de anti-polen omdat het ambachtelijke dienstverleners zijn. Er is zeker nood aan dienstverlenende technocraten maar de ambachtelijke dienstverleners verzamelen de expertises en brengen die als één synthese gericht op de oplossing die de ondernemer nodig heeft.

Er is een hoge nood aan ambachtelijke co-ondernemers die een katalysator-rol vervullen, net zoals een edel metaal dat wordt toegevoegd aan het chemisch proces om het proces te verbeteren. Ondernemen is namelijk alchemie gevoed door alle stakeholders, vooral daar waar de ambacht deel uitmaakt van het unieke van een regio zoals Vlaanderen.

Sander Gee