VERANTWOORDE JOURNALISTIEK

‘De’ media bestaan niet

Politici of mensen die in de kijker lopen, zeggen nogal gemakkelijk dat de media feiten verdraaid of eenzijdig voorstelt, toch als ze zich benadeeld voelen door de berichtgeving. Let ook op het lidwoord : ‘de’ media. Alsof ‘de’ media terug te brengen zijn tot een eenduidige gemeenschap die met een eenduidige stem spreekt. ‘De’ media is zoveel : radio, televisie, kranten, tijdschriften, sociale media. En elk medium heeft een andere inhoudelijke en vormelijke doelstelling. Bovendien, sommige media moeten zichzelf terug verdienen en winst maken met reclame, andere media moeten slechts een deel van hun uitgaven terug verdienen. Het heeft willens nillens een zekere impact op de berichtgeving. Zonder hier al te detaillistisch op in te gaan, mijn standpunt is duidelijk : ‘de’ media bestaan niet. Het enige wat bestaat, zijn informatiestromen geïnitieerd door verschillende initiatiefnemers : professionele en andere. Door de komst van de sociale media – en de impact ervan – kan één individu al een informatiestroom starten of beïnvloeden. Het betekent dat iedereen vandaag een potentiële maker van nieuws of informatie is.

 Relevantie informatie

We leven in een wereld waar iedereen een mening kan hebben over alles en die ook vrij mag vertalen. Dit is een essentieel element van de democratie. De moeilijkheid zit hem er in om als ontvanger van de informatie te weten of die relevant is of niet. In het bijzijn van journalisten is objectiviteit een gevoelige materie. Elke journalist wil objectief zijn, alsof objectiviteit de kern van kwalitatieve journalistiek is. Objectiviteit vind ik als attitude echter een te gemakkelijke keuze. Objectieve journalisten geven weer wat gebeurde en geven er geen interpretatie aan. Een eenvoudige check van deze morgen : de Grieken zijn ongerust over de exit van Griekenland en ze betogen tegen de regering omdat ze willen dat Griekenland bij Europa blijft. Ik citeer bijna letterlijk de journalist in kwestie. Zijn bericht was meerdere keren te horen op de radio en werd gelardeerd met de getuigenis van een Griekse vrouw die ervoor pleitte dat Griekenland bij Europa moest blijven. De journalist heeft weergegeven wat hij zag en hij heeft laten horen wat de betogers vonden. Als kritische luisteraar ben ik verbaasd want de voorbije dagen hoorde ik dat de Grieken hun leider steunden in een kritische houding tegenover Europa. Ik ben kritisch omdat ik interesse heb voor een problematiek, in dit geval de Griekse. Objectiviteit als enige criterium is voor mij een te mager begrip, laat staan dat ik vind dat een journalist fier mag zijn over zijn objectieve houding. Begrippen van een hogere orde zijn volgens mij : betrokkenheid en context. Door betrokkenheid en context wordt de informatie relevant voor mijn oordeelsvorming.

 De illusie van objectiviteit

Een journalist is een mens. Een mens heeft een individuele achtergrond, een individueel gevoel, een graad van individuele intellectualiteit, een individuele visie op het leven, een mening hem of haar eigen. Mensen raken elkaar in achtergrond, gevoel, intellect, visie en mening. Maar mensen gaan niet in elkaar op, elk individu heeft nuances. Binnen één medium kunnen er gelijkgezinden aan het werk zijn, maar ze blijven hun individuele bagage meedragen. Een gestroomlijnde objectiviteit lijkt mij dan ook illusoir, sterker nog, een gestroomlijnde objectiviteit vind ik een oppervlakkige keuze. Ze geeft feiten weer en laat de rest over aan de kijker, luisteraar of lezer. Toch kan ik als ontvanger weinig doen met die informatie omdat ze beperkt is.

 Betrokken journalistiek

Sterke journalistiek geeft een context weer. Sterke journalistiek is bovendien betrokken. Betrokken journalisten nemen de verantwoordelijkheid om op zoek te gaan naar de context. Het is de taak van de ontvanger van informatie om de context te interpreteren. Ik propageer een journalistiek van betrokkenheid, liever een amalgaam van contextuele visies die mij als ontvanger van informatie toelaten om een feit van alle kanten te bekijken. Ik ben dan minstens goed geïnformeerd. Beter dat dan de minimalistische objectiviteit.

 Journalistiek dient de burger

Minimalistische objectiviteit laat zich al te gemakkelijk beïnvloeden – zelfs sturen – door partijen die daar belang bij hebben. Regeringsleiders, politici en andere belanghebbende partijen willen dat hun verhaal wordt verteld, dat hun visie de wereld bereikt. Louter ‘objectieve’ journalistiek vertaalt dit vrij letterlijk. Betrokken journalistiek stelt elke informatiestroom in vraag en zoekt antwoorden op wat niet is gezegd. Betrokken journalistiek wil dat ontvangers van informatie hun mening kunnen vormen. Betrokken journalisten getuigen van verantwoordelijkheidszin en zijn dienstbaar ten opzichte van hun doelpubliek. Het zijn belangrijke eigenschappen in tijden van onzekerheid, crisis en conflicten. Het zijn namelijk tijden waarin zovelen de angst van de burger willen sussen met eigen waarheden, en dat doen ze bij voorkeur in ‘de’ media.

Sander Gee