EEN AVOND IN NEDERLAND

De harde en zachte kant van de bedrijfsopvolging

Vorige week had ik het genoegen een lezing te houden in korenmolen De Hoop in Breda, op uitnodiging van ESJ Accountants en Belastingadviseurs. Het onderwerp van de avond was de harde en zachte kant van de bedrijfsopvolging. Het aandachtige publiek bestond uit Nederlandse en Vlaamse eigenaars van ondernemingen die al dan niet op het punt stonden om hun onderneming door te geven, hetzij aan de kinderen, hetzij aan niet-familiale overnemers. Zij kwamen om te luisteren naar de boekhoudkundige en fiscale impact van een dergelijke operatie, de zogenaamde harde kant. ESJ – die avond vertegenwoordigd door Petra Segers en Maurice De Clercq – merkte de voorbije jaren op dat familiale ondernemers ook andere zorgen hebben, andere dan boekhoudkundige en fiscale. In vele gevallen hebben hun kinderen geen zin om het bedrijf verder te zetten of hun talent is terug te vinden in een ander domein. Verder geeft het de ondernemer die zijn bedrijf wil overlaten zelden een goed gevoel dat wat hij of zij levenslang opbouwde in vreemde handen komt.

Over stille zorgen en loslaten

De stille zorgen van de ondernemer die zijn onderneming moet loslaten, het bleek de juiste keuze van ESJ om er aandacht aan te schenken. Het publiek kreeg een monoloog te zien van schrijver-acteur Jeroen Van Haele en avant-garde-muzikant Rony Verbiest. Het stuk benaderde op poëtische wijze de zorgen van een wijnboer die zich verplicht ziet zijn bedrijf over te laten aan een buitenlands wijnconcern omdat zijn zoon geen interesse heeft in het verderzetten van het bedrijf, zijn dochter heeft het talent maar heeft andere ideeën over de manier waarop het wijndomein kan groeien. De vader-eigenaar heeft geen vertrouwen in die nieuwe wind. De lezing die ik na de monoloog gaf handelde over die kwetsbare fase in het leven van elke ondernemer, een fase van loslaten. Idealiter loslaten in rust maar dan moet er wel voldaan worden aan de voorwaarden die ervoor zorgen dat de eigenaar ook effectief vrede kan nemen met de overdracht. In het informele moment dat er op volgde, kwamen de verhalen van de genodigden, verhalen die mij niet verbaasden. Des te verbazingwekkender is het dat er zo weinig aandacht is voor wat die avond ‘de zachte kant van de bedrijfsopvolging’ werd genoemd. Het strekt ESJ tot eer dat het bedrijf dit wel bespreekbaar wil maken, zelfs wil integreren in de vertrouwensrelatie met hun klanten.

Een van de vele verhalen

Een man vertelde mij die avond dat hij als midden twintiger plots verplicht werd om het bedrijf van zijn vader over te nemen. Zijn vader was plots ernstig ziek geworden en er was geen keuze. Twintig jaar later leidt hij de onderneming nog steeds en al die jaren is hij zich blijven afvragen waarom. Zijn talent lag op een heel ander domein, bij zoverre dat hij – ondanks het feit dat hij succesvol het bedrijf verder zette – het gevoel heeft dat hij iets mist in het leven. Ik vroeg hem waarom hij niet tijdelijk het bedrijf heeft verdergezet en het op het hoogtepunt van succes heeft verkocht, met de opbrengst kon hij een onderneming starten in een domein dat hem wel lag. Hij keek mij stil aan toen ik hem die eenvoudige oplossing aanreikte. Het is slechts een van de vele verhalen die ik die avond aanhoorde.

Hoe zacht is die zachte kant van de bedrijfsopvolging ?

De informele gesprekken gingen enkel nog over de zogenaamde zachte kant, en het viel mij op dat vooral de zachte kant voor de familiale ondernemer hard is om dragen én om uit te spreken : onuitspreekbaar soms in familiale kring, vooral onuitspreekbaar in ondernemerskringen omdat succes makkelijker dan stille zorgen uit de mond komt.

Essentieel

Essentieel voor wie gevraagd wordt om een bedrijf verder te zetten : strookt deze vraag met mijn talent en verwachtingen in het leven ? Essentieel voor wie zijn bedrijf wil doorgeven : hebben mijn kinderen of familieleden het talent of ondersteun ik hen op een andere manier ? En bij uitbreiding : vind ik meer rust in het hen ondersteunen of in het gevoel dat de onderneming willens nillens in de familie blijft ? Er zijn beslist vele voorbeelden te vinden waar familiale opvolging succes heeft, er zijn er andere. Veel andere. Het is mijn ervaring dat ondernemers vaak alleen staan en in de kritische fase van een overdracht zoeken naar een luisterend oor, naar een eerlijke analyse van talenten en verwachtingen, naar een objectieve feedback in de fase van het loslaten. Zeker in familiale ondernemingen waar de banden kwetsbaar zijn. En toch is bedrijfseconomisch Vlaanderen van oudsher gebouwd op dat unieke gegeven dat we moeten koesteren : de familiale onderneming.

Sander Gee