DE ZINLOZE POLARISERING

Polarisering is zo oud als de zucht naar macht

Polarisering heeft in de geschiedenis steeds een belangrijke rol gespeeld, en het lijkt alsof we uit dat verleden niets hebben geleerd of willen leren. De handigste manier om macht te verwerven is groepen mensen te verdelen in goeden en slechten, of die mensen minstens goede of slechte overtuigingen toe te schrijven. Op die manier creëert degene die de macht wil een gevoel van bedreiging want de slechten, zij die vermeend verkeerd denken of handelen, vormen een bedreiging. Mensen die zich laten beïnvloeden door een dergelijke polarisering vallen voor de dreigingstheorie en er ontstaan systemen met deelgroepen die tegenstanders worden. Verdeel en heers is zo oud als de mensheid.

Polarisering heerst overal

Oorlogen zijn ontstaan uit handig aangebrachte polarisering, maar de impact van polarisering hoeft heus niet altijd toegeschreven te worden aan veroveraars die de macht willen grijpen. De impact ervan is verweven in onze maatschappij. Een snelle screening van de actualiteit van de voorbije week leert dat polarisering overal verweven zit : in standpunten over pensioenen, vermogens, slaagkansen van studenten, stakingen, afslanking van de overheid. Ik sprak vorige week de eigenaar van een onafhankelijke boekhandel. We praatten over de vaste boekenprijs, op het eerste gezicht een aanvaardbare evolutie. Maar door die vaste boekenprijs zullen de grote concerns meer boeken verkopen, laat net een aantal van die concerns de eigendom zijn van buitenlandse bedrijven en het gevolg is dat de winsten wegstromen uit ons land. Polariserend denken over een vaste boekenprijs heeft gevolgen die worden onderschat.

Wie de polarisering met verve onderhoudt is de politiek. De eerste uitspraken van de nieuwe Agalev-voorzitter gingen over een nieuwe krachtige linkse vleugel, ondersteund door de voorzitter van SPA die haar de hand reikte en amicale woorden sprak over een nauwere samenwerking als antwoord op de rechtse evoluties in Vlaanderen. Een zelfde verhaal zou ik kunnen vertellen over de rechtste vleugel die de linkse stilstand en achteruitgang verwijt. De linkse partijen noemden zich de voorbije jaren progressief, de rechtse zien zichzelf als de motor van vooruitgang en realistische sociale bekommernis. Zoveel woorden, zoveel uitspraken en sneren, slechts bedoeld om de kiezer aan hun kant te krijgen. Met overtuiging wordt polarisering in stand gehouden. Bevreemdend is het vast te stellen dat overtuigingen die in Vlaanderen aan de rechtse vleugel worden toegeschreven in andere landen – Schotland bijvoorbeeld – deel uitmaken van de linkervleugel. Zonder een uitspraak te willen doen over enige politieke voorkeur, zie ik een troebel veld vol gemiste kansen in de politiek. Polarisering lijkt de natuurlijke attitude van zo goed als elke partij en politicus want wat scherp is verwoord, is duidelijk. En wat duidelijk is, wordt snel geslikt door de kijker of luisteraar. Het verplicht ons tot partij kiezen, terwijl ik – uit de vele contacten die ik onderhoud met mensen uit alle lagen van de bevolking – heb vastgesteld dat slechts een minderheid uitgesproken tot één kamp behoort. Slechts de angstige mensen laten zich leiden door gepolariseerde uitspraken, de genuanceerde mannen en vrouwen zetten zichzelf als kiezer in het kamp van de minst slechte keuze maar bij een diepere peiling blijkt de minst slechte keuze voor hen niet noodzakelijk de keuze te zijn waar ze tevreden mee zijn. Een gezonde woonomgeving, een job die goed aanvoelt, een inspirerende ondernemer die zijn onderneming waardevol leidt, hulp voor wie het nodig heeft, wie kan er tegen zijn. Ieder mens met een fris hoofd en een goed hart heeft een gezonde dosis sociale bekommernis én weet dat een goed draaiende economie voor welvaart zorgt. Elk weldenkend mens verzet zich terecht tegen excessen en verlangt een waardig evenwicht in de bijdrage aan de maatschappij, elke weldenkend mens gunt zichzelf en anderen een zekere welvaart. Welke politieke partij of beweging staat ooit op met een evenwichtig programma, wars van polarisering ? Wie durft het aan om economische belangen, sociale bekommernis en zorg voor de natuur te bekijken als een noodzakelijk geheel ? Of is het wachten tot maatschappijen verzuren en ultiem in opstand komen ?

Het antwoord op polarisering is dienstbaarheid

Het antwoord op polarisering is niet de Belgische consensus waarvoor we bekend staan. Een dergelijke consensus laat mensen achter die te sterk met het gevoel leven dat ze het slachtoffer zijn van die consensus. Het antwoord op polarisering is van een andere orde. Misschien is het zaak de generositeit van de dienstbaarheid te herontdekken, een model waarin ieder mens zonder een zucht naar macht, naar eigen vermogen, in volle verantwoordelijkheid voor zichzelf en alles wat bestaat bijdraagt aan de maatschappij. Wat is het dat mensen tegenhoudt om in te zien dat het geheel sterker is dan de – verdeelde – som der delen.

Sander Gee