BREXIT : VRUCHTEN EN ONKRUID VAN EUROPA

De mediastorm is gaan liggen rond de Brexit. Het gaat zo met nieuws, op een moment in de tijd is het nieuws niet nieuw meer. Dat moment in de tijd – wanneer door rust de geesten rijpen en de nuancering kansen krijgt – grijp ik aan.

 Wat wil de Brit niet ?

 Ik stel mij de vraag waartegen de Brit stemde die uit Europa wou. Was dit een stem tegen Europa of is het een neen tegen de technocratie, en dus tegen het establishment van royaal betaalde technocraten die hun reden van bestaan niet uitgelegd krijgen ? In het laatste geval is het een stem tegen de structuren, tegen het systeem, en niet tegen de beginselprincipes van Europa. Het doel van Europa was om landen die een ideaal delen elkaar te laten versterken : pur sang omwille van dat ideaal van een vrije democratische samenleving, en gericht op een sterke economie van de landen afzonderlijk. De optelsom van sterke delen moest leiden naar een even sterk geheel dat Europa heet. Geen mens die het goed bedoeld kan tegen een vrije verantwoordelijke samenlevingsvorm zijn, geen mens kan tegen een bloeiende en groeiende economie zijn. Maar het ideaal wordt bedreigd. Terreur bedreigt de vrijheid en de concurrentiestrijd onder Europese landen de economie. Het antwoord van de Brit is : ‘Neen, dat wil ik niet’. Niemand wil dat, ook de Belg of de Duitser of de Griek niet.

De illusie van Europa

 Jacques Delors is in het zog van geïnspireerde denkers gepassioneerd beginnen werken aan de creatie en uitbreiding van Europa. Het leek te lukken met een beperkt aantal staten. Eens Europa groter werd – let op de nuance want groter worden betekent niet noodzakelijk groeien – beheersten de leiders hun Europa niet meer. Het verschil in culturen en hun ethische standpunten, het verschil in economische snelheden, de afzonderlijke visies gedragen door eigenbelang, zij vraten de eenheid aan. Het doel, welvaart voor de burger gegroeid uit het ideaal van een vrije en verantwoordelijke samenleving, verzandde in verregaande structuren en regels. Hoe contradictorisch het lijkt : waar structuren en regels primeren, ontstaan mistige verantwoordelijkheden. En laat net dat de humus zijn voor eigenbelang. De vraag van de dag is dus : wat kan nog gevraagd worden van wie ?

Ik durf het uit te spreken : Europa is een bedroevend samenraapsel van landen die elkaar noodgedwongen helpen, maar ultiem wil niemand helpen of geholpen worden. Geen van de afzonderlijke staten wil geven, geen land wil het kneusje zijn dat moet krijgen. Daarmee is de illusie van een rijk continent doorprikt want vele van de Europese landen hoopten op manifeste groei door aansluiting bij Europa. En zo ontstond de desillusie van de nieuwe Europese landen en groeide de ontgoocheling van de landen die – gedragen door het ideaal – Europa creëerden. Het ideaal van een eenheid heeft zijn fundamenten verloren, de droom van gelijkheid mondde uit in een strijd om het eigen gelijk. Om het in bedrijfseconomische termen te duiden : de multinational bestaat uit te veel verschillende entiteiten en elke entiteit kijkt steeds aandachtiger naar zichzelf. Uit noodzaak of niet, ik laat het in het midden.

De Brit die tegen stemde, formuleerde wellicht een neen tegen de verschillende sociale voordelen in de Europese landen en tegen de onderlinge strijd om welvaart. In het beste geval is het dat waar het de Brit om te doen is. En als het dat is, is die neen een relevante keuze, los van het feit of u en ik ermee akkoord gaan of niet. Als het dat niet is, is de neen minstens een antwoord op de perceptie van het huidige Europa en moeten we die neen ook ernstig nemen. Ik ga niet akkoord met de opiniemakers allerhande die zeggen dat de Brit niet wist wat hij deed toen hij neen stemde. De recente geschiedenis is minstens een gevolg van een Europa dat geen antwoorden biedt.

Het onkruid van Europa

Ik geloof in een Verenigde Staten van Europa als het bestaat uit een beperkt aantal regio’s. Ik geloof in een Verenigde Staten van Europa van regio’s die het vrije democratische ideaal delen en dienen, gebaseerd op een fundament dat cultuurhistorisch de democratie en vrije meningsuiting hoog in het vaandel draagt. Ik geloof in een Verenigde Staten van Europa dat vertrouwt op die culturele gemene deler van regio’s. Ik geloof in een Verenigde Staten van Europa dat de verantwoordelijkheid structureel legt waar ze moet liggen : bij elke regio afzonderlijk. Laten we een Europees confederalisme uitbouwen met een beperkt aantal centrale verantwoordelijkheden, en dus met een beperkte overkoepelende structuur, maar geef vrijheid aan en vraag verantwoordelijkheid van de deelregio’s. Ik schreef er uitgebreid over in deze blog die dateert van 24 november 2015 : http://janadins.be/vlaanderen-in-europa-deel-5-de-grenzen-van-europa/

Ik hoorde een straatveger in Londen zeggen dat Groot-Brittannië door een dal zal gaan maar dat het later wel weer goed komt. Deze man gelooft in zelfregulering. Ik deel zijn geloof maar zelfregulering vraagt tijd. Ik loop door een hoek van mijn tuin en zie dat de aardbeien zijn overwoekerd door onkruid. Als ik het onkruid wegneem, zal ik aardbeien kwetsen. Laat ik het onkruid staan, dan zal het vroeg of laat de vruchten verstikken en eindig ik met een braakliggend stuk grond. Zijn de aardbeien – die symbool staan voor de landen die geloven in het Europese ideaal – nog te redden ? Ik vermoed van wel, als we de moed hebben om te aanvaarden dat er minder zullen zijn dan we hoopten. Er is namelijk geen andere keuze dan het onkruid weg te nemen, een aantal aardbeien zullen worden gekwetst. De Britten maakten echter een andere keuze en die betreur ik, zij stemden het onkruid en de aardbeien weg.

Sander Gee